รู้ทัน…ป้องกันโรคปอดอักเสบ

ปอดอักเสบ เป็นภาวะการเจ็บป่วยที่รุนแรง และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที โรคนี้เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น นิวโมคอคคัส (Streptococcus pneumoniae) ซึ่งสามารถแพร่กระจายได้ง่ายผ่านละอองฝอยจากการไอหรือจาม รวมถึงเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่เป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดโรคปอดอักเสบ หากรู้ทันสาเหตุ อาการ และเข้ารับการรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรก จะช่วยลดความรุนแรงและป้องกันภาวะแทรกซ้อนได้

Key Takeaways

• ปอดอักเสบ เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย ไวรัส หรือเชื้อรา ส่งผลให้ประสิทธิภาพในการแลกเปลี่ยนออกซิเจนลดลงจนเกิดอาการเหนื่อยหอบ
• สัญญาณเตือนที่สำคัญของปอดอักเสบ คือ ไข้สูง หนาวสั่น ไอมีเสมหะ หอบ และเจ็บหน้าอกขณะหายใจ ซึ่งในกลุ่มเด็กและผู้สูงอายุอาจมีอาการซึมหรือสับสนร่วมด้วย
• การฉีดวัคซีนป้องกันปอดอักเสบ สามารถช่วยลดโอกาสติดเชื้อ และลดความรุนแรงของโรคได้อย่างมีนัยสำคัญ

รู้เท่าทันโรคปอดอักเสบ คืออะไร?

โรคปอดอักเสบ (Pneumonia) หรือที่หลายคนรู้จักกันในชื่อ “ปอดบวม” เป็นโรคติดเชื้อทางเดินหายใจที่พบได้บ่อย เกิดจากการอักเสบของเนื้อปอดและถุงลมปอด ส่งผลให้ประสิทธิภาพการแลกเปลี่ยนออกซิเจนลดลง โรคปอดอักเสบนี้มักเกิดหลังจากเป็นไข้หวัด หรือการติดเชื้อจากละอองไอจาม

ปอดอักเสบ ติดเชื้อ สามารถพบได้ในทุกช่วงวัย แต่มีความรุนแรงสูงในกลุ่มเสี่ยง เช่น ปอดบวมในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัวเรื้อรัง หรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงและเป็นอันตรายต่อชีวิตได้

ปอดอักเสบ มีอาการอย่างไร

ปอดอักเสบ อาการของแต่ละบุคคลอาจแตกต่างกันไปตามชนิดของเชื้อโรค และสภาพร่างกายโดยรวม โดยสัญญาณเตือนที่ควรระวังมีดังนี้

• มีไข้สูง ตัวร้อนจัด หรือไข้ร่วมกับหนาวสั่น
• ไอ ปอดอักเสบ มักมีเสมหะลักษณะเหนียว ขุ่น อาจมีสีเหลืองเขียว หรือมีเลือดปนร่วมด้วย
• เจ็บหน้าอกขณะหายใจเข้าออกหรือขณะไอ (Pleuritic Chest Pain)
• หายใจลำบาก หายใจเร็ว เหนื่อยง่าย หรือรู้สึกหายใจไม่อิ่ม
• ปอดอักเสบในผู้สูงอายุ จะมีอาการซึม สับสน หรืออุณหภูมิร่างกายต่ำผิดปกติ
• ปอดอักเสบในเด็ก อาจมีอาการท้องอืด ไม่ยอมดูดนม และอาเจียน

ปอดอักเสบ เกิดจากสาเหตุอะไรบ้าง

หลายคนยังไม่ทราบว่าปอดอักเสบ เกิดจากอะไร? สามารถจำแนกออกเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ตามที่มาของการอักเสบ ดังนี้

ปอดอักเสบจากการติดเชื้อ

• ปอดอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย : เช่น เชื้อนิวโมคอคคัส (Streptococcus Pneumococcus), เชื้อ Haemophilus influenzae Type B (Hib) และเชื้อ Chlamydia pneumoniae
• ปอดอักเสบจากเชื้อไวรัส : เช่น ไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza virus) และ Respiratory Syncytial Virus (RSV)
• ปอดอักเสบจากเชื้อรา : เช่น นิวโมซิสติส จิโรเวซิไอ (Pneumocystis jirovecii pneumonia-PCP) ซึ่งเป็นสาเหตุของปอดอักเสบในผู้ป่วยเอดส์

ปอดอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ

• ปอดอักเสบที่เกิดจากการสำลักเศษอาหาร น้ำย่อยจากกระเพาะอาหารเข้าไปในหลอดลม (Aspiration Pneumonia) ซึ่งมักเกิดขึ้นกับผู้ป่วยที่มีปัญหาด้านการกลืน เช่น โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง โรคมะเร็งที่ได้รับการฉายแสงบริเวณลำคอ ผู้ป่วยติดเตียง หรือผู้ป่วยที่ต้องใส่ท่อช่วยหายใจ สายดูดเสมหะ
• ปอดอักเสบที่มีสาเหตุจากการสูดดมควันพิษ สารเคมี หรือฝุ่นละอองขนาดเล็กในปริมาณมาก

ปอดอักเสบจากภูมิต้านทานต่ำหรือแพ้ภูมิตัวเอง

• โรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune Diseases) เช่น โรคแพ้ภูมิตัวเองหรือโรคเอสแอลอี (Systemic Lupus Erythematosus : SLE) ซึ่งภูมิคุ้มกันจะเข้าไปทำลายเนื้อเยื่อจนปอดอักเสบเรื้อรัง
• ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง (Immunodeficiency) เช่น ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ป่วยที่ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ป่วยติดเชื้อ HIV จะมีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดปอดอักเสบ
• ผลข้างเคียงจากยา เช่น ยาเคมีบำบัด หรือยาที่ใช้ควบคุมการเต้นของหัวใจบางชนิด

ปอดอักเสบ สามารถวินิจฉัยได้อย่างไร?

การตรวจวินิจฉัยเพื่อยืนยันอาการปอดอักเสบ แพทย์จะดำเนินการดังนี้

• การซักประวัติและตรวจร่างกาย : แพทย์จะซักประวัติอาการ เช่น มีไข้ หายใจลำบาก เหนื่อยง่าย และอาการไอมีเสมหะ จากนั้นจะฟังเสียงปอด เพื่อหาเสียงผิดปกติ เช่น เสียงกรอบแกรบในปอด(Crackles)
• การตรวจเอกซเรย์ (X-ray) : เมื่อตรวจร่างกายแล้ว ปอดอักเสบอาจต้องยืนยันผลด้วยการตรวจเอกซเรย์ เพื่อดูเงาฝ้าขาวหรือการอักเสบของปอด
• การตรวจเลือด (Complete Blood Count) : เพื่อดูระดับเม็ดเลือดขาวว่ามีการติดเชื้อหรือไม่
• การตรวจเสมหะ (Sputum Culture) : เพื่อระบุชนิดของเชื้อและเลือกใช้ยาปฏิชีวนะให้ตรงจุด
• การวัดระดับออกซิเจน (Pulse Oximetry) : ตรวจสอบว่าปอดสามารถส่งออกซิเจนเข้าสู่กระแสเลือดได้เพียงพอหรือไม่

วิธีรักษาภาวะปอดอักเสบ ต้องทำอะไรบ้างเพื่อฟื้นฟูร่างกาย

หากถามว่าปอดอักเสบ รักษายังไง? จะขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรงของโรค โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อกำจัดเชื้อ และประคับประคองการทำงานของระบบหายใจให้กลับมาเป็นปกติ ดังนี้

• การใช้ยาปฏิชีวนะ (Antibiotics) : หากเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย แพทย์จะให้ยาที่ตรงกับชนิดของเชื้อ โดยผู้ป่วยต้องรับประทานยาให้ครบถ้วนตามกำหนด เพื่อป้องกันการดื้อยา
• การรักษาตามอาการ : ให้ยาลดไข้ ยาละลายเสมหะ และยาขยายหลอดลมเพื่อให้หายใจสะดวกขึ้น
• การให้ออกซิเจน : สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการหายใจไม่อิ่ม หรือระดับออกซิเจนในเลือดต่ำ
• การดื่มน้ำและพักผ่อน : ดื่มน้ำสะอาดมาก ๆ เพื่อช่วยให้เสมหะไม่เหนียวข้น และระบายออกได้ง่ายขึ้น

ปอดอักเสบ ป้องกันได้ไหม มีแนวทางอย่างไร

แม้โรคปอดอักเสบจะพบได้บ่อย แต่สามารถป้องกันและลดความเสี่ยงของการเกิดโรคได้ ด้วยการปฏิบัติตามข้อแนะนำเหล่านี้

• ล้างมือให้สะอาด โดยใช้สบู่หรือเจลแอลกอฮอล์สม่ำเสมอเพื่อกำจัดเชื้อโรค
• สวมหน้ากากอนามัย เพื่อป้องกันการสูดดมละอองเชื้อ
• หลีกเลี่ยงชุมชนแออัด โดยเฉพาะในช่วงที่มีการระบาดของโรคทางเดินหายใจ
• ฉีดวัคซีน เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่แบบพ่นจมูกหรือแบบฉีด, วัคซีนนิวโมคอคคัส และวัคซีน RSV

วัคซีนปอดอักเสบ ตัวช่วยเสริมภูมิคุ้มกันสู้โรค

ปอดอักเสบ เป็นโรคที่วัคซีนค่อนข้างมีความสำคัญในการลดโอกาสการเกิดโรค และลดความรุนแรงหากติดเชื้อ ซึ่งในปัจจุบันมีวัคซีนปอดอักเสบ 2 ชนิด ดังนี้

วัคซีนปอดอักเสบ 13 สายพันธุ์ (PCV13)

วัคซีนปอดอักเสบชนิดแรก คือ วัคซีนนิวโมคอคคัสแบบคอนจูเกต (Conjugate Vaccine) ช่วยกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ดีและยาวนาน ครอบคลุมเชื้อ 13 สายพันธุ์ที่ก่อโรครุนแรงบ่อยที่สุด แนะนำในเด็กเล็กและผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัว

วัคซีนปอดอักเสบ 23 สายพันธุ์ (PPSV23)

วัคซีนปอดอักเสบชนิดโพลีแซคคาไรด์ (Polysaccharide Vaccine) ที่ครอบคลุมสายพันธุ์ของเชื้อถึง 23 สายพันธุ์ แนะนำให้ฉีดในเด็กที่อายุมากกว่า 2 ปี และผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป ช่วยป้องกันสายพันธุ์ที่ก่อโรครุนแรงได้เกือบ 90%

ปอดอักเสบ โรคติดเชื้อทางเดินหายใจที่ไม่ควรละเลย ป้องกันไว้ก่อนปลอดภัยกว่า

โรคปอดอักเสบ ไม่ใช่แค่ไข้หวัดธรรมดา แต่เป็นภาวะที่อาจส่งผลกระทบต่อระบบหายใจในระยะยาว บางรายอาจมีอาการรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคเรื้อรัง การดูแลสุขภาพ ฉีดวัคซีน และพบแพทย์ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ช่วยลดความเสี่ยงได้อย่างมาก

หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีอาการสงสัยว่าเป็นปอดอักเสบ สามารถเข้ามาปรึกษาได้ที่ โรงพยาบาลพระรามเก้า ซึ่งพร้อมให้บริการตรวจประเมินโรคปอดอักเสบโดยทีมแพทย์เฉพาะทาง รวมถึง ใช้เทคโนโลยีการวินิจฉัยที่แม่นยำ สามารถวางแผนรักษาได้ตรงจุด และมีการติดตามผลต่อเนื่อง เพื่อให้ผู้ป่วยกลับมามีสุขภาพที่ดี สามารถใช้ชีวิตอย่างเป็นปกติสุขอีกครั้ง

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Facebook : Praram 9 hospital
• Line : @Praram9Hospital
• โทร. 1270

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปอดอักเสบ

1. โรคปอดอักเสบกับวัณโรคต่างกันอย่างไร?

ปอดอักเสบสามารถเกิดได้จากทั้งเชื้อแบคทีเรียและเชื้อไวรัส มักมีอาการแบบเฉียบพลัน เช่น ไข้สูง ไอหนักในไม่กี่วัน ส่วนวัณโรคเกิดจากเชื้อ Mycobacterium tuberculosis ซึ่งมีอาการเรื้อรัง เช่น ไอติดต่อเกิน 2 สัปดาห์ มีไข้ต่ำ ๆ ต่อเนื่องหลายวัน ผิวซีดเหลือง เหงื่อออกกลางคืน ควรพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยแยกโรคอย่างละเอียด

2. วัคซีนปอดอักเสบในผู้สูงอายุจำเป็นหรือไม่?

จำเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากผู้สูงอายุมีระบบภูมิคุ้มกันที่อ่อนแอลง หากปอดอักเสบจะมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนสูง การฉีดวัคซีนจะช่วยลดความรุนแรงของโรค และลดอัตราการเสียชีวิตได้อย่างมีนัยสำคัญ

3. ปอดอักเสบ อันตรายไหม?

ปอดอักเสบเป็นโรคที่รุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้หากรักษาล่าช้า โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กและผู้สูงอายุ เพราะอาจเกิดภาวะหายใจล้มเหลว (Respiratory Failure) หรือการติดเชื้อในกระแสเลือด ดังนั้น ถ้ามีอาการหายใจลำบาก หรือมีไข้สูง ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการรักษาทันที

4. ปอดอักเสบ ห้ามกินอะไร?

โดยทั่วไปควรเลี่ยงของทอด ของมัน อาหารที่มีน้ำตาลสูง อาหารแปรรูป ของหมักดอง รวมถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เพราะอาจส่งผลต่อการอักเสบในร่างกาย ทำให้ระคายเคืองคอจนไอเยอะขึ้น และหายป่วยช้าลง

References

Mayo Clinic Staff. (2020, June 13). Pneumonia. Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pneumonia/symptoms-causes/syc-20354204

Pneumonia. (2022, November 15). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4471-pneumonia

Pneumonia. (2023, January 12). NHS. https://www.nhs.uk/conditions/pneumonia/